Nieuwe aanwinsten

Schilderij Joh. Elsinga
'Gezicht op Hijum'
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2000 jaar oud paardenskelet

april 2014 Bijzondere vondst

Een enige tijd geleden, door het Fries Landbouwmuseum in Earnewâld, verworven skelet van een paard, blijkt maar liefst 2.000 jaar oud te zijn. Het gaat om het skelet van merrie. Het paard moet afkomstig zijn uit een terp in Friesland. Er zijn aanwijzingen dat het skelet in de jaren dertig nabij Ferwerd gevonden is. Het Fries Landbouwmuseum kreeg het paard enige tijd geleden van de Universiteit van Wageningen, die vanwege verhuizing een zolderopruiming hield. In een koperen houdertje op het voetstuk van het frame, waar het paard op staat, zat een vergeeld papiertje met de tekst  ’Paard uit de terpen’
Uit een C-14 datering komt nu haar echte leeftijd naar voren: 2.000 jaar oud. Het ‘hynderke’ is vanaf het museumweekend (zaterdag 5 april) te bewonderen in het museum.  Complete paardenskeletten uit de ijzert
ijd en de vroeg-Romeinse tijd zijn erg zeldzaam.

 

September 2012: Schilderijen Aldert Jacobs van der Poort

Zes grote schilderingen uit 1805 naar Museum
Van Bourgondië naar Earnewald

 
Begin juni kreeg ons museum de vraag van de Ottema Kingma Stichting Friesland of er belangstelling was voor een zestal zeer grote behangsels (plm 2.80 meter hoog en in totaal 10 meter breed op linnen) van de schilder Aldert Jacobs van der Poort. Het ging om een aantal voorstellingen uit 1805 met landschappen en boeren. Ze werden te koop aangeboden bij veilinghuis Christie's in Parijs. Zo’n kans doet zich niet vaak voor en ons antwoord was dan ook meteen positief: ‘’Dat moat altyd wêze!’’. Op 15 juli j.l. zijn ze vanuit de Franse hoofdstad in het museum gearriveerd. Op zes september zijn ze gepresenteerd in aanwezigheid van gedeputeerde mw. Jannewietske de Vries. 
Ze overtreffen de verwachtingen: het is een boppeslach voor ons als museum maar ook voor de ‘collectie Friesland!’
 
De zes werken zijn gemaakt door Aldert Jacobs van der Poort, die op 24 november 1771 in Dokkum werd geboren en al op 36-jarige leeftijd overleed. Van hem is vrij weinig werk bekend, maar wat er is, waaronder een schetsboek, laten zien dat Van der Poort in elk geval een veelzijdig kunstenaar was. In 1792 ging hij in de leer bij Harmen Wouter Beekkerk in Leeuwarden waar hij zijn leeftijdsgenoot en medeleerling Willem Bartel van der Kooi ontmoette. Na de schildersopleiding keerde hij  terug naar Dokkum waar hij tot 1800 verbleef. Hij huwde Jedske Eggink en vertrok naar Leer in Oost-Friesland . Aanvankelijk kon hij hier als schilder nauwelijks emplooi vinden en moest hij als verver in het bestaan voorzien. Spoedig kon hij er ook schilderlessen geven en kreeg hij enige portretopdrachten. In 1803 keerde hij terug naar Leeuwarden waar hij tot zijn dood op13 maart 1807 werkte, onder meer aan de bovengenoemde landschappen.
Daarvoor had hij al ander werk gemaakt. In stedelijke Kunstverzameling van Leeuwarden wordt bijvoorbeeld een interessant schetsboek van de kunstenaar bewaard. Het bevat een reeks portretten maar ook een flink aantal studies van kruiden-, aardappel-en bonenplanten en bomen waarbij Van der Poort een voorkeur voor de eik laat blijken. Het zijn studies naar de natuur en moeten te maken hebben gehad met de voorbereidingen voor de grote landschappen. Op één van schilderingen staat bijvoorbeeld een bonenveld afgebeeld. 
 
Zeldzaam
De schilderingen zijn opmerkelijk vanwege de zeldzaamheid. Tussen het einde van de zeventiende eeuw met schilders als Mancadan en het begin van de twintigste eeuw met schilders als Ydema, Elzinga, Wiersma zijn er op bijna geen landschappen in Friesland geschilderd. In de ontwikkeling van de Nederlandse landschapsschilderkunst nemen ze zodoende een bijzondere plaats in.
Tussen het midden van de achttiende en het midden van de negentiende eeuw zijn er nauwelijks frissere landschappen geschilderd. De schilders legden die periode allereerst romantische of allegorische taferelen vast en kozen daarvoor soms het landschapschap als compositieschema. De arcadische beeldverhalen – opgeschilderde - behangsels kwamen ze ook veelvuldig voor - zijn hoe schitterend geschilderd ook nauwelijks landschappen te noemen.
Bij deze serie grote doeken van Van der Poort wel: hem ging het om de enkelvoudige waarheid van het land met dieren en werkende mensen. ‘’Daarom is het van groot belang dat de doeken teruggevonden zijn, nadat ze aan het begin van onze eeuw uit het huis van de Nieuwestad verkocht waren’’, aldus Peter Karstkarel, die er in november 1984 al een artikel aan wijdde in de Leeuwarder Courant.
Koopman
Poort schilderde de grote behangsels in opdracht van de familie Van der Veen. Deze Leeuwarder koopliedenfamilie waren in de negentiende eeuw Schepen, Vrederechter en lid van Gedeputeerde Staten. In februari 1767 kocht koopman Marten van der Veen met zijn vrouw Elisabeth Stellingwerf voor ruim 6.000 gulden een ‘zekere huisinge cum annexis staande en gelegen over de Waag alwaar de Witte Beer uithangt ’. Van der Veen liet het pand in 1770 verbouwen waarbij er een nieuwe voorgevel aangebracht werd.
Nadat het huis voltooid was kreeg Aldert van der Poort de opdracht om vier grote landschappen te schilderen voor de woonzaal in zijn huis. Op de tweede verdieping bevindt zich namelijk een brede en zeer diepe woonzaal (de witte zaal), die aan de korte zijden hoge ramen heeft en twee lange gesloten wanden met lage lambriseringen. Daar hebben zich de (bijna wandvullende) op doek geschilderde behangsels bevonden. Met de schilderingen, alle Friese landschappen zijn verbeeldt, moet de grote zaal letterlijk weidse gezichten geboden hebben.
Ze zijn vermoedelijk aan het begin van onze eeuw verwijderd en verkocht. De behangsels zullen toen zijn ingelijst. Twee ervan zijn opgedeeld zodat er nu zes stukken zijn. Bij de voorbezichtiging op 15 juli j.l. kon vrij gemakkelijk, ondanks het ontbreken van stroken, de oude situatie weer worden gereconstrueerd.  Bij een van de werken was op de achterzijde een stukje weggehaald doek aangebracht met daarop de signatuur van de schilder!
De schilderingen hebben daarna een reis door Europa gemaakt. Ze moeten in de woning van de Franse ambassadeur in Marokko opgesteld zijn geweest en daarna in een kasteel in het  234 inwoners tellende dorpje Chitry-les-Mines in het noorden van Bourgondië.
 
Mecenaat
Kunstenaars hadden in de zestiende en zeventiende eeuw in Friesland het meest klandizie aan de adel en de kerk. Maar in het laatst van de achttiende en begin negentiende eeuw vertrekt de adel in het kielzog van de stadhouder naar Holland en laten hun stinzen en states vrijwel onbeheerd achter, die daarna vaak voor afbraak verkocht werden. De burgerstand neemt ondertussen het kunstmecenaat over.
Ze laten naast de schilderijen soms gehele interieurs inrichten als totale kunstwerken. Veel schilders specialiseren zich dan ook in het schilderen van grote behangsels op doek of in schoorsteenstukken stukken en schilderstukken op de muurvlakken boven deuren.
 

 

Juni 2012: Schilderij Abe Gerlsma.

Van de fam. Gerslma kreeg het museum een schilderij van een trekker met pootmachine. Abe Gerlsma (1919) uit Franeker is nog steeds actief als kunstenaar. In zijn indrukwekkende oeuvre staat het Friese platteland centraal. Gerlsma heeft het vermogen om het meest wezenlijke kenmerk van het Friese landschap te treffen: de werking van licht. Hij is zijn hele kunstenaarsleven lang geboeid en gefascineerd door tegenlicht in het Friese landschap. Abe Gerlsma tekende graag, echter niet met het idee om kunstenaar te worden. Een bestaan als beeldend kunstenaar bleek financieel zeer onzeker. In 1948 aanvaardde hij een baan als assistent voor de mechanisatie bij de Rijkslandbouwvoorlichhtingsdienst in Leeuwarden. In zijn vrije uren is Abe Gerlsma altijd blijven tekenen, etsen en schilderen.

Veel  van zijn schilderijen en etsen hebben het Friese landschap als onderwerp. Gerlsma zoekt zijn thema's op het Wad en in het merengebied van Zuidwest Friesland. Hij kiest daarbij de karakteristieke elementen van het landschap: boerderijen, kerkjes en schepen. Niet de precieze weergave van ieder detail, maar de stemming van het landschap is bepalend voor de compositie van het kunstwerk.
De eerste opdrachten als kunstschilder kreeg Abe Gerlsma vlak na de oorlog. In 1945 schilderde hij een decor voor de revue 'It kin raer beteare' van de cabaretiers Tetman en J arich de Vries. In de diorama's die hij voor landbouwtentoonstellingen maakte kon hij opnieuw techniek en schilderkunst combineren.

Als landbouwwerktuigenspecialist heeft Gerlsma een belangrijke rol gespeeld in de mechanisatie van de landbouw. Vlak na de oorlog ontwierp hij een aardappellooftrekker. Daarnaast heeft hij de snarenbed-pootmachine voor aardappels ontwikkeld en werkte hij mee aan een grondontsmettingsmachine.




Mei 2012: Frieslandbouwmuseum verwerft schilderij Elsinga

kunstwerk afkomstig uit Maastricht

Het Fries Landbouwmuseum in Earnewâld heeft afgelopen een week een bijzonder schilderij verworven, helemaal afkomstig uit Maastricht. Het betreft een werk van kunstschilder Johannes Elsinga, dat het kweken van aardappelen voorstelt.
De familie Crijns die het werk aan het museum geschonken heeft, was vroeger betrokken bij de aardappelhandel en de ZPC, de coöperatieve verkooporganisatie van onder andere aardappelen. De nazaten wilden het schilderij graag weer terugschenken aan Friesland en zagen het Landbouwmuseum als de ideale bestemming. Directeur Henk Dijkstra is erg ingenomen met het werk: ‘’It past perfekt yn ús ierappelhoeke en krijt sagau der in nije list om sit,  in permanint plakje’’.
 
Gevelsteen
Op het schilderij, (50 x 70 cm)  gedateerd juni 1950, is het kweekveld van Engelum te zien met op de achtergrond de kerktoren. Op de voorgrond loopt een vrouw met kind, daarachter zijn een paar mannen te ontwaren die kromgebogen op het veld aan het werk zijn. Verder zijn er aardappelruggen met witte bordjes afgebeeld. Boven Engelum is een (voor Elzinga kenmerkende) roze wolkenlucht te zien.
De Limburgse familie Crijns zat in de aardappelhandel en had jarenlang een intensieve relatie met de ZPC, de Friese Coöperatieve Handelsvereniging voor Zaai­zaad en Pootgoed (ZPC), nu HZPC. Zij kochten pootaardappelen in die vervolgens per trein naar Maastricht werden getransporteerd. Het bedrijf had een magazijn aan huis waar de aardappelen werden opgeslagen. In de voorgevel van het voormalige woonhuis annex magazijn zijn een drietal gevelstenen aangebracht waarop naast de wapens van Limburg en Friesland ook het oude logo van de ZPC met de bekende stoomlocomotief te zien is.
De boeren uit Maastricht  en uit de grensdorpen van België deden bij Crijns zaken.
Nadat er steeds meer landbouwgrond werd omgezet in bouw- en industrieterreinen, nam het aantal boeren in de regio af en is het bedrijf ziele gegaan.
Vermoedelijk heeft Elsinga dit werk in opdracht van de ZPC voor de Maastrichtse handelaar gemaakt.
 
Johannes Elsinga
Kunstschilder Johannes Elsinga (geboren Wommels 1893 en gestorven in 1969 te Leeuwarden was een Fries impressionist, schilder en aquarellist van figuren, landschappen, stadsgezichten en bloemen. Hij volgde zijn opleiding tot schilder aan de Rijksacademie in Amsterdam, onder leiding van Nicolaas van der Waay. Ook volgde hij lessen aan de academie in Den Haag. Al gedurende zijn opleiding werd zijn werk onderscheiden: van 1917 tot 1920 ontving hij een Koninklijke subsidie en twee maal verkreeg hij een premie, verbonden aan de Willink van Collenprijs. Vanaf 1921 woonde hij weer in zijn geboorteplaats Leeuwarden. Hij maakte vele schildersreizen naar Noord-Afrika, Spanje, Frankrijk, Zwitserland en Engeland. Elsinga wordt wel beschouwd als een nabloeier van de Haagse School. Zijn coloriet is echter warmer, door het gebruik van veel aardkleuren en diepe roden voor toetsen en accenten.
Een groot deel van de akkerbouwers in Friesland en de Noord-Oostpolder liet (en laat) de afzet van hun zaaizaad en pootgoed door de ZPC verzorgen.  In 1999 is de ZPC opgegaan in de HZPC Holland samen met Hettema b.v. De kernactiviteiten van HZPC zijn het kweken, telen en verkopen van pootaardappelen. HZPC is één van 's werelds grootste handelsondernemingen in pootaardappelen



December 2011

De geprepareerde kop van de stier Adema’s Athleet komt naar het Landbouwmuseum in Earnewâld. Deze dubbele groot­vader van Adema 197, en de zoon van de grote stamvader Athleet, wordt wel gezien als de grondlegger van de melk-vlees typische koe. De stier zag in 1929 het levenslicht in de stal van de befaamde Fokker Simen Ates Knol te Hartwerd.
Adema’s Athleet werd afgemaakt in de oorlog (1943). Zijn kop werd bewaard, geprepareerd en door Jan Wassenaar geschonken aan professor Wieger de Jong, die hoogleraar was in Wageningen. In 1985 belandde de kop aan de muur van de kantine van het Zodiac gebouw van de Universiteit van Wageningen. Het Zodiac gebouw was de thuishaven van de veeteeltstudenten. Vanwege de sluiting van dit gebouw werd naar een nieuwe plek gezocht. Door bemiddeling van Prof. Rommert Politiek kwam het Landbouwmuseum in Earnewâld in beeld als nieuwe locatie.
De imposante kop, meer dan honderd kilo zwaar en met hoorns een meter breed, is vanaf de Kerstvakantie, na een ‘Hollands uitstapje’ van bijna 70 jaar te bezichtigen in het landbouwmuseum in Earnewâld.

 
   

Maart 2011

Het Fries Landbouwmuseum heeft 2 nieuwe schilderijen verworven van schilder Egnatius Ydema. Het zijn ‘’de melkrijder’’ en ‘’kalfje in stal’’. Het eerste werk toont een melkrijder op weg naar de fabriek. Dit is een werk uit de jaren 1920 / 30. Op de wagen staan melkbussen met op de achtergrond een fabriek met rokende schoorsteen in een idyllisch landschap met watermolen en vee. Het andere werk toont een kalfje in een armoedige stal.  De schilderijen zijn in langdurige bruikleen gekregen uit het Fries Museum en Museum Smallingerland



 


Maart 2010

Het Fries Landbouwmuseum in Earnewâld heeft 15 maart vijf schilderijen en twee etsen van bekende Friese schilders verworven. Het gaat om een uniek drieluik en een landschap van Andries van der Sloot, een dorpsgezicht van Bouke van der Sloot en twee etsen van Abe Gerlsma. De werken zijn in het museum te bezichtigen. 
Het museum krijgt de schilderijen in permanente bruikleen van kenniscoöperatie CCLB
 


landschap met hannekemaaiers. A. van der Sloot

Fries dorpsgezicht. B van der Sloot

 

Oktober 2009

Klauklompke: Dit vervangt een van de beide hoeven van een koe.


Januari 2009

Gouden rijzweep met handvat waaraan drie kwasten. Harddraverijen voor paarden waren een populair volksvermaak. Tussen 1800 en 1850 werden in Fryslan 2847 boerenharddraverijen gehouden, meestal op de laatste dag van een dorpskermis . In ieder dorp of stad waar een recht stuk weg lag, kon een draverij worden gehouden. De plaatselijke herbergier schreef de wedstrijd uit. Boerenzonen namen deel met een driejarig paard. Het uitreiken van de prijzen was een feestelijke gebeurtenis. Een gebruikelijke prijs was een met goud of zilver versierde zweep. Op het handvat van deze zweep staat ‘Koningsprijs Leeuwarden 1848'. We hebben deze zweep gekregen van collega Museum Martena te Franeker. ( www.museummartena.nl )
de_gouden_swipe_lytz.jpg

 

November 2008

Soms krijgen we aardige dingen binnen. Zoals deze ‘'taludmeter''.
Gebruikt om de scheve kant van een (vers) gegraven sloot te controleren op de schuinte.
Een stukje huisvlijt gemaakt van hout en twee soorten koper.
taludmeter-1.jpg

 

Augustus 2008

In augusutus 2008 verwierf het landbouwmuseum een zestal affiches van de kunstenaar Willy Sluiter. Jan Willem "Willy" Sluiter (Amersfoort, 24 mei 1873 - Den Haag, 22 mei 1949) was een Nederlands schilder, tekenaar en grafisch ontwerper. Hij groeide op als notariszoon in Zwijndrecht en ontwikkelde zich tot een veelzijdig kunstenaar. Hij woonde en werkte op verschillende plaatsen: in Dordrecht en Rotterdam, maar ook in geliefde schildersdorpen als Scheveningen, Katwijk en Laren. Sluiter was van 1891 tot 1894 leerling aan de Rotterdamsche Academie voor Beeldende Kunsten en daarna volgde hij lessen aan de Haagsche Academie voor Beeldende Kunsten.

Hij werd ook zeer bekend met een aantal politieke prenten en affiches. De zes verworven affiches zijn gemaakt in de eerste wereldoorlog en roepen boeren op om koren te leveren aan de regering. Verder maakte hij veel affiches, voerde opdrachten voor reclame uit en was tevens boekbandontwerper

Sluiters1.jpg Sluiters2.jpg Sluiters3.jpg
Sluiters4.jpg Sluiters5.jpg Sluiters6.jpg

makkeynfryslan

Timeskaters 

Frysk Lânbou Museum
Koaidyk 8b
9264 TP  Earnewâld

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
  Telefoon 0511-539420   geregistreerd-museum
  Fax 0511-539697